Tıbbi Atık Kovası Renkleri ve Kullanım Kuralları

Kısa cevap: Türkiye'de enfekte ve patolojik tıbbi atıklar, üzerinde biyotehlike amblemi ve "DİKKAT TIBBİ ATIK" yazısı bulunan kırmızı torbalarda toplanır. İğne, bisturi gibi kesici-delici atıklar delinmeye dayanıklı, genellikle sarı renkli özel kutulara atılır. Evsel nitelikli atıklar siyah, geri kazanılabilir ambalaj atıkları mavi torbaya gider. Torba ve kutular en fazla dörtte üç doluncaya kadar kullanılır, ağzı sıkıca kapatılır ve bir daha açılmaz.

Bir sağlık kuruluşunda en kolay gözden kaçan konulardan biri atık ayrıştırmadır. Muayene bitmiş, hasta çıkmış, eldiven çıkarılıp en yakın kovaya atılmış... Ama o kova hangi renkti? Yanlış kovaya atılan tek bir eldiven, temizlik personelinin sağlığını riske atabilir, evsel atığa karışan bir iğne ise çöp toplayan birinin elinde kaza demektir. Kurallar bu yüzden var.

Yasal çerçeve

Tıbbi atıkların ayrı toplanması, taşınması ve bertarafı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmelik, atığı üreten kurumun yani hastane, klinik ya da muayenehanenin, atığı kaynağında ayırmasını ve lisanslı toplama sistemine teslim etmesini ister. Belirleyici olan, atığın konduğu torba ve kutunun özellikleridir; kovanın kendisi ise bu torbayı taşıyan ve karışıklığı önleyen yardımcı ekipmandır.

Renklere göre atık türleri

Kimyasal ve farmasötik atıklar, yani ilaç kalıntıları ya da laboratuvar kimyasalları, tehlikeli atık olarak ayrıca toplanır. Bunların renk ve etiket uygulaması kurumdan kuruma değişebildiği için kendi atık yönetim planınıza bakın.

Kırmızı torbada aranan özellikler

• Her iki yüzünde uluslararası biyotehlike amblemi ve "DİKKAT TIBBİ ATIK" ibaresi
• Yırtılmaya, delinmeye ve patlamaya dayanıklı, sızdırmaz yapı
• Yönetmelikte belirtilen kalınlık ve taşıma kapasitesine uygunluk
• Kovaya tam oturan boyut: 30 litrelik kovaya 55x60 cm, büyük kovalara 72x95 cm ya da 80x110 cm torba

Sitemizdeki 55x60 tıbbi atık poşeti, 72x95 ve 80x110 ölçüleri farklı kova boyutları içindir.

Kesici-delici atık kutusu

Kesici-delici atıklar asla kırmızı torbaya doğrudan atılmaz; torbayı delip birinin eline batabilir. Bunun yerine delinmeye dayanıklı, kapaklı, "kesici-delici" uyarısı taşıyan kutular kullanılır. Kutu dörtte üç dolunca kapağı kilitlenir, ağzı açılmadan kırmızı torbaya konur ve tıbbi atıkla birlikte teslim edilir. Enjektörün iğnesini elle çıkarmaya ya da kullanılmış iğnenin kapağını tekrar takmaya çalışmamak, iğne batması kazalarının en önemli önlemidir. Muayenehaneler için 5 litre, yoğun girişim yapılan yerler için 10 litre kutular uygundur.

Doğru kullanım kuralları

• Kaynağında ayırın: Atık, oluştuğu anda doğru kaba atılmalı; sonradan ayırmaya çalışmak hem tehlikeli hem yasak.
• Dörtte üç kuralı: Torba ve kutular en fazla ¾ oranında doldurulur, ağzı sıkıca bağlanır.
• Sıkıştırmayın, boşaltmayın: Torbaya bastırmak ya da bir torbadan diğerine aktarmak yapılmaz. Bağlanan torba tekrar açılmaz.
• Pedallı ve kapaklı kova: Kova kapağının ayakla açılması, el ile temas etmeden atık atılmasını sağlar.
• Doğru yer: Kova, atığın oluştuğu yere yakın ama hasta ve çocukların erişemeyeceği bir noktada durmalı.
• Kişisel koruyucu: Torbayı değiştiren personel eldiven giymeli, torbayı gövdesinden uzak tutarak taşımalı.
• Teslim: Atıklar, lisanslı firma ya da belediyenin toplama sistemine teslim edilene kadar kurallara uygun geçici depolama alanında ya da konteynerde bekletilir.

Muayenehanede günlük düzen

Küçük bir muayenehanede atık yönetimi aslında birkaç alışkanlıktan ibaret. Her muayene odasında bir kırmızı torbalı pedallı kova, bir kesici-delici kutusu ve bir evsel atık kovası bulunur. Bekleme salonu ve sekreterlik bölümünde ise yalnızca evsel ve geri dönüşüm kovası yeterlidir; buralara tıbbi atık kovası koymak, hastaların yanlış atık atmasına yol açabilir. Gün sonunda dolmuş torbaların ağzı bağlanır ve geçici depolama alanına ya da toplama konteynerine taşınır. Kovanın içi ve kapağı belirli aralıklarla uygun bir dezenfektanla silinir.

Personele kısa bir eğitim vermek ve kovaların üzerine hangi atığın atılacağını gösteren küçük etiketler yapıştırmak, hataları büyük ölçüde azaltır. Yeni başlayan bir çalışan için en anlaşılır kural şudur: kan ya da vücut sıvısı bulaşmışsa kırmızı, batıyorsa sarı kutu, ikisi de değilse evsel atık. Emin olunamayan durumda atığı tıbbi atık saymak daha güvenli taraftır.

Kova seçerken

Muayene odası için 25–30 litrelik pedallı kova çoğu zaman yeterlidir. Pansuman odası ve ameliyathane gibi yoğun alanlarda 40–65 litrelik kovalar tercih edilir. Köşeli kovalar duvar dibine daha iyi oturur, yuvarlak kovalar ise temizliği kolay olduğu için sevilir. Farklı renklerdeki kovaları atık türlerine göre ayırmak, personelin hata yapmasını azaltır: kırmızı kova tıbbi atık, gri ya da siyah kova evsel atık, mavi kova geri dönüşüm gibi. Tüm seçenekler Tıbbi Atık kategorisinde; örneğin 40 litre köşeli pedallı kırmızı kova.

Sık sorulan sorular

Kullanılmış eldiven hangi kovaya atılır?

Kan ya da vücut sıvısıyla temas etmiş eldiven kırmızı torbalı tıbbi atık kovasına atılır. Hastayla hiç temas etmemiş, kirlenmemiş eldivenler için kurumunuzun atık planına bakın.

Tıbbi atık torbası ne kadar doldurulabilir?

En fazla dörtte üçü doldurulur, sonra ağzı sıkıca bağlanır ve tekrar açılmaz.

İğneler kırmızı torbaya atılabilir mi?

Hayır. İğne ve diğer kesici-delici atıklar delinmeye dayanıklı kesici-delici atık kutusuna atılır; dolan kutu kapatılıp kırmızı torbaya konur.

Kova rengi yönetmelikte belirtiliyor mu?

Belirleyici olan torbanın rengi ve üzerindeki ibare ile ambleme uygunluktur. Kova renkleri ise ayrıştırmayı kolaylaştırmak için kurum içinde düzenlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kurumunuzun tıbbi atık yönetim planını ve güncel mevzuatı esas alın.