Steril ve Nonsteril Spanç (Gazlı Bez) Arasındaki Fark Nedir?
Kısa cevap: Steril spanç, mikroorganizmalardan arındırılmış ve bu durumu koruyacak şekilde tek tek ya da küçük paketler halinde kapatılmış gazlı bezdir; açık yaraya, cerrahi alana ve vücut içine temas edecek işlerde kullanılır. Nonsteril spanç ise temiz ama steril olmayan, genellikle 100'lü ya da 500'lü toplu paketlerde gelen gazlı bezdir; sağlam cilt temizliği, ikincil sargı ve genel temizlik işleri içindir. Kumaş aynı olabilir; farkı sterilizasyon ve ambalaj yaratır.
Bir kliniğin sarf dolabını açtığınızda genellikle iki tür spanç görürsünüz: büyük bir pakette yüzlercesi bir arada duran beyaz kareler ve tek tek poşetlenmiş olanlar. İkisi de "spanç" diye anılsa da aynı işi yapmaz. Bu farkı bilmemek ya gereksiz masrafa ya da daha kötüsü, enfeksiyon riskine yol açar.
Spanç, gazlı bez, gaz kompres: aynı şey mi?
Gündelik dilde üçü birbirinin yerine kullanılıyor. Gazlı bez, pamuk ipliğinden dokunmuş seyrek dokulu kumaşın genel adıdır ve top halinde, metreyle de satılır. Spanç ya da gaz kompres ise bu kumaşın belirli ölçüde kesilip kenarları içe gelecek şekilde katlanmış halidir. Kenarların içe katlanması, lif kopup yaraya kalmasın diye yapılır. Ürün adlarında gördüğünüz "8 kat" ifadesi de kumaşın kaç kat katlandığını anlatır: kat sayısı arttıkça spanç kalınlaşır ve daha fazla sıvı emer.
Steril spanç
Steril spanç üretimden sonra gama ışını ya da etilen oksit gibi doğrulanmış bir yöntemle sterilize edilir ve bu durumu bozmayacak bir ambalaja konur. Paketin üzerinde sterilizasyon yöntemi, parti numarası ve son kullanma tarihi yazar.
Nerede kullanılır?
- Açık yara pansumanı ve yara temizliği
- Küçük cerrahi girişimler, dikiş atma ve dikiş alma
- Ameliyat sırasında kan ve sıvı emme
- Kateter ve kanül giriş yerinin kapatılması
Kullanırken dikkat
Sterilite, paketin sağlam olmasına bağlıdır. Yırtık, ıslanmış ya da tarihi geçmiş paketteki spanç artık steril kabul edilmez. Paket açıldıktan sonra kullanılmayan spançlar tekrar steril sayılmaz; masaya ya da cebe konup sonra yaraya kullanılmamalıdır. Bu, sahada en sık yapılan hatalardan biri.
Nonsteril spanç
Nonsteril spanç temiz koşullarda üretilir ama sterilize edilmez. Toplu ambalajda geldiği için adet başına maliyeti belirgin biçimde düşüktür. Örneğin 8 kat 5x5 cm 500'lü spanç ve 8 kat 7,5x7,5 cm 500'lü spanç bu gruptadır.
Nerede kullanılır?
- Enjeksiyon ya da kan alma öncesi sağlam cildin antiseptikle silinmesi
- Steril bir pansumanın üzerine konan ikincil, koruyucu kat
- Sağlam ciltte temizlik ve kurulama
- Cihaz ve yüzeylerin silinmesi, laboratuvar işleri
Kısacası nonsteril spanç, açık dokuya temas etmeyecek her işte yeterlidir ve bütçeyi korur. Açık yaraya ise steril olanı kullanmak gerekir.
Radyopak iplik ne işe yarar?
Bazı spançların içinde mavi ya da gri renkte ince bir iplik bulunur. Bu iplik röntgende görünür. Ameliyathanede kullanılan spançlar işlem sonunda sayılır; sayımda eksik çıkarsa röntgen ile vücut içinde unutulup unutulmadığı kontrol edilebilir. Muayenehane ve pansuman işlerinde şart değildir ama zararı da yoktur.
Nonwoven (dokumasız) spanç
Klasik gazlı bez pamuk ipliğinden dokunur. Nonwoven spanç ise viskon ve polyester gibi liflerin dokuma yapılmadan birleştirilmesiyle üretilir. Daha yumuşaktır, tüy bırakma eğilimi düşüktür ve yaraya yapışması genellikle daha azdır. Hassas cilt temizliği ve kozmetik uygulamalarda da sık tercih edilir. Sitemizdeki nonwoven 7,5x7,5 cm spanç bu türe örnektir.
Steril ürünü nasıl tanırsınız?
Bir paketin gerçekten steril olup olmadığını anlamanın en kolay yolu ambalaja bakmaktır. Üzerinde "STERILE" yazısı ve yanında sterilizasyon yöntemini gösteren kısaltma bulunur: gama ışını için "R", etilen oksit için "EO" yaygındır. Ayrıca parti (LOT) numarası, son kullanma tarihi ve çoğu zaman "tekrar sterilize etmeyin" ve "ambalaj hasarlıysa kullanmayın" sembolleri de yer alır. Bu bilgileri taşımayan, toplu ambalajdaki ürünleri steril kabul etmeyin.
Saklama koşulları
Spançlar kuru, serin ve doğrudan güneş almayan bir yerde, yerden yüksekte saklanmalıdır. Steril paketlerin üzerine ağır kutu koymak ya da lastikle sıkıca bağlamak ambalajda fark edilmeyen yırtıklara yol açabilir. Rafı dizerken tarihi yakın olanları öne almak, eski ürünün arkada unutulmasını önler. Nonsteril toplu paket açıldıktan sonra ağzı kapatılarak tozdan korunmalı, mümkünse kapaklı bir kutuda kullanılmalıdır.
Hangisini almalıyım?
Bir muayenehane ya da aile sağlığı merkezi için genellikle ikisinin birlikte bulunması gerekir. Günlük enjeksiyon ve temizlik işleri için toplu paket nonsteril spanç, pansuman ve küçük girişimler için de steril spanç ya da steril gazlı bez stokta durmalıdır. Ölçü konusunda 5x5 cm küçük yaralar ve enjeksiyon yerleri için, 7,5x7,5 cm ise orta büyüklükteki pansumanlar için en yaygın seçimdir. Tüm seçenekler Spanç ve Gazlı Bez kategorisinde.
Tüketimi tahmin etmek için basit bir yol önerelim: bir hafta boyunca günde kaç enjeksiyon, kaç pansuman ve kaç küçük girişim yaptığınızı not edin. Enjeksiyon başına bir nonsteril spanç, pansuman başına da yaranın büyüklüğüne göre birkaç steril spanç hesaplamak, aylık siparişi planlamak için çoğu zaman yeterince iyi bir başlangıç verir.
Sık sorulan sorular
Nonsteril spanç açık yarada kullanılabilir mi?
Önerilmez. Açık yara ve cerrahi alan steril malzeme gerektirir. Nonsteril spanç ancak steril pansumanın üzerine ikincil kat olarak kullanılabilir.
Nonsteril spançı kendim sterilize edebilir miyim?
Hastanelerin sterilizasyon üniteleri bunu doğrulanmış yöntemlerle yapabilir. Muayenehanede ambalaj, izlenebilirlik ve doğrulama sorunları olduğu için hazır steril ürün kullanmak daha güvenlidir.
Spançtaki kat sayısı ne anlama gelir?
Gazlı bezin kaç kez katlandığını gösterir. 8 kat ince ve esnektir; 12 ve 16 kat daha kalındır ve daha fazla sıvı emer.
Steril spanç paketi açıldıktan sonra saklanabilir mi?
Hayır. Açılan paketteki spançlar steril sayılmaz; kullanılmayanlar yalnızca nonsteril işlerde değerlendirilebilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Yara bakımı ve pansuman ile ilgili kararlar için hekiminize ya da hemşirenize danışın.